De kracht van ontspanning bij reuma
Deze blog is geschreven voor een samenwerking met ReumaZorg Nederland.
Ontspanning en reuma: voor veel mensen met een vorm van reuma voelt dat soms tegenstrijdig. Want hoe ontspan je als je voortdurend rekening moet houden met pijn, vermoeidheid, afspraken in het ziekenhuis of onzekerheid? Toch laat steeds meer onderzoek zien dat ontspanning een belangrijke rol kan spelen bij het omgaan met reumaklachten.
In deze blog leg ik uit waarom ontspanning zo belangrijk is bij reuma, wat de wetenschap hierover zegt en – misschien wel het belangrijkste – hoe je meer ontspanning kunt inbouwen in een leven dat vaak al veel van je vraagt.
Reuma en ontspanning: waarom is het zo’n uitdaging?
Leven met reuma vraagt veel van lichaam én geest. Naast de lichamelijke klachten zorgt reuma vaak ook voor mentale belasting. Je moet rekening houden met je energie, omgaan met wisselende klachten, het (last-minute) afzeggen van afspraken en soms accepteren dat dingen niet meer gaan zoals vroeger.
Veel mensen met reuma herkennen:
Altijd “aan” staan
Moeite hebben om echt tot rust te komen
Piekeren over klachten of de toekomst
Schuldgevoel wanneer ze rust nemen
Het gevoel voortdurend achter de feiten aan te lopen
Een lichaam dat gespannen aanvoelt
Wat ontspanning lastig maakt, is dat veel mensen pas rust nemen wanneer hun lichaam hen daartoe dwingt. Bijvoorbeeld wanneer de vermoeidheid te groot wordt, of klachten toenemen. Terwijl ontspanning juist het meest effectief is wanneer het een vast onderdeel van je dagelijks leven is.
Wat zegt de wetenschap over ontspanning bij reuma?
Steeds meer onderzoek laat zien dat langdurige stress invloed kan hebben op hoe mensen hun reumaklachten ervaren. Stress kan onder andere samenhangen met meer pijn, meer vermoeidheid, slechter slapen en een verminderde kwaliteit van leven.
Ontspanning kan helpen bij:
Het verminderen van stress
Het verbeteren van slaapkwaliteit
Het verlagen van spierspanning
Het verbeteren van stemming
Het vergroten van veerkracht
Het beter omgaan met pijnklachten
Dat betekent niet dat ontspanning ontstekingen of reuma kan genezen. Wel kan het bijdragen aan een betere balans tussen belasting en herstel, iets wat bij reuma vaak extra belangrijk is.
Ontspanning is meer dan niets doen
Een veelvoorkomende misvatting is dat ontspanning hetzelfde is als op de bank zitten of niets doen. Natuurlijk kan rust nemen ontspannend zijn, maar ontspanning gaat vooral over wat er gebeurt in je lichaam en je zenuwstelsel.
Ontspanning kan bijvoorbeeld ook zijn:
Wandelen in de natuur
Lezen
Luisteren naar muziek
Ademhalingsoefeningen
Yoga of mindfulness
Creatieve hobby’s
Tijd doorbrengen met vrienden of familie
Tuinieren
Mediteren
Sporten
Wat ontspannend werkt, verschilt per persoon. Waar de één ontspant van stilte, krijgt de ander juist energie van bewegen, een gezellig gesprek of een creatieve activiteit.
Waarom herstel zo belangrijk is bij reuma
Bij reuma draait veel om de balans tussen belasting en herstel. Je lichaam verwerkt dagelijks pijnprikkels, vermoeidheid en soms ontstekingen. Daardoor kan de behoefte aan herstel groter zijn dan bij iemand zonder chronische aandoening.
Toch zijn veel mensen geneigd om vooral aandacht te besteden aan wat er allemaal moet gebeuren. Werk, huishouden, afspraken en sociale verplichtingen krijgen vaak voorrang. Ontspanning wordt dan iets voor “als er tijd over is”.
In de praktijk blijkt dat juist regelmatig herstelmomenten inplannen vaak beter werkt dan wachten tot je volledig uitgeput bent. Vergelijk het met het laden of tanken van je auto. Je wacht meestal ook niet totdat de tank of batterij volledig leeg is en je langs de weg stilstaat, omdat je dan niet meer verder kan.
Waarom stress invloed kan hebben op klachten
Stress is niet per definitie slecht. Kortdurende stress helpt ons juist, door het vrijkomen van het stofje cortisol, om te presteren en uitdagingen aan te gaan. Problemen ontstaan vaak wanneer stress lang aanwezig blijft en er onvoldoende herstel tegenover staat. Je lichaam blijft dan als het ware in een verhoogde staat van alertheid.
Bij mensen met reuma kan dit leiden tot:
Meer spanning in spieren
Meer vermoeidheid
Slechter slapen
Een verhoogde pijngevoeligheid
Minder energie voor dagelijkse activiteiten
Dat betekent niet dat stress de oorzaak is van reuma. Wel kan stress invloed hebben op hoe klachten worden ervaren en hoe belastbaar iemand zich voelt.
“Maar ik heb het druk met het gezin, huishouden, studie, werk etc. en ik heb daardoor helemaal geen tijd om te ontspannen…”
Dit is misschien wel één van de meest gehoorde reacties wanneer het over ontspanning gaat. Veel mensen denken bij ontspanning aan een uur mediteren, een uitgebreide massage of een dag in de spa. Maar ontspanning hoeft niet groots of tijdrovend te zijn.
Juist kleine momenten kunnen waardevol zijn:
Vijf minuten bewust ademhalen
Een korte wandeling
Even naar buiten gaan
Een kop thee drinken zonder afleiding
Een paar minuten rekken en strekken
Luisteren naar je favoriete nummer
Ontspanning zit vaak niet in de hoeveelheid tijd, maar in de aandacht die je aan het moment geeft.
Praktische tips om meer ontspanning te ervaren met reuma
Kleine veranderingen maken vaak het grootste verschil. Bijvoorbeeld:
Plan ontspanning net zo bewust in als andere afspraken.
Neem gedurende de dag korte herstelmomenten.
Zoek activiteiten die jij echt prettig vindt.
Beperk prikkels wanneer je merkt dat je overbelast raakt.
Breng regelmatig tijd buiten door.
Oefen met ademhalingsoefeningen of mindfulness.
Wissel inspanning en ontspanning bewust af.
Sta stil bij wat jou energie geeft én wat juist energie kost.
En misschien wel de belangrijkste: zie ontspanning niet als iets wat je moet verdienen. Herstel is geen luxe, maar een belangrijk onderdeel van goed voor jezelf zorgen.
Mijn ervaring met ontspanning
Toen ik de diagnose reumatoïde artritis kreeg, dacht ik vooral in termen van doorgaan. Ik wilde zo veel mogelijk blijven doen en probeerde mijn klachten vaak te negeren. Rust voelde voor mij als opgeven. Maar gaandeweg geloofde ik steeds meer dat dit niet de manier was.
Wat ik vooral heb geleerd, is dat ontspanning niet iets is wat pas belangrijk wordt wanneer je klachten hebt. Juist door regelmatig herstelmomenten in te bouwen, voorkom ik vaak dat mijn batterij volledig leeg raakt. Voor mij zijn wandelen met onze hond, krachttraining, lezen en tijd doorbrengen met familie en vrienden belangrijke manieren geworden om op te laden. En door die momenten, merk ik dat ik eigenlijk over het algemeen veel meer energie.
Dat betekent niet dat ik nooit meer stress ervaar of altijd ontspannen ben. Wel merk ik dat ik beter kan omgaan met drukke periodes en meer grip ervaar op mijn energie. Ik weet namelijk precies wat ik nodig heb en wat ik kan doen om tot rust te komen.
Leefstijl is een aanvulling, geen vervanging
Een belangrijk punt dat ik altijd benadruk in mijn werk als leefstijlcoach: leefstijl is geen vervanging van medicatie maar vooral een aanvulling of een manier om zelf meer grip te krijgen op reuma.
Ook ontspanning is geen wondermiddel. Het neemt reuma niet weg en vervangt geen medische behandeling. Wel kan aandacht voor ontspanning bijdragen aan meer herstel, minder stress en een betere kwaliteit van leven.
Juist de combinatie van goede medische zorg én aandacht voor leefstijl kan jou helpen om je sterker en zekerder te voelen in het omgaan met reuma.
Wil jij samen aan de slag met je leefstijl om meer grip op je reuma te krijgen? Neem dan hier contact op.
Opmerkingen